Kendrick Lamar: Bí O Ṣe Tún Ọ̀nà Hip-Hop Ṣe Fún Ìran Kan

Ẹ̀yà oníṣẹ́ ọ̀nà kan wà tí kì í wá ṣe ìfẹ́ṣe nìkan ṣùgbọ́n láti tún àwọn èrò orí ṣe. Kendrick Lamar ni irú oníṣẹ́ ọ̀nà yẹn. Láti inú ọdún mẹ́ẹ̀dógún àtààbọ̀, ó ti gba ilẹ̀-ayé tó lẹ́kọ́ọ́ pàtó ti Compton, California, ó sì sọ ọ́ di ètò ìwọ̀n ìwà rere àti àṣà tí àwọn tí ń gbọ́ rẹ̀ ní gbogbo ilẹ̀ tí ènìyàn ń gbé ti ń lò láti fi mọ ibi tí wọ́n wà. Ìyẹn kì í ṣe àṣeyọrí kékeré. Lóòótọ́, ó jẹ́ àṣeyọrí tí ó yani, ó sì yẹ kí a ronú nípa rẹ̀ lọ́nà tó gún régé, irú ìfiyèsí tí ìròyìn orin ayérayé sábà máa ń ṣákọ̀ fún orin rap.

Lati loye ohun ti Lamar ṣe, o ṣe iranlọwọ lati bẹrẹ pẹlu ohun ti Compton tumọ si ṣaaju ki o to de. Ilu naa ti jẹ arosọ tẹlẹ nipasẹ N.W.A., ti a ti ṣe àlẹmọ rẹ tẹlẹ nipasẹ oju-ọna ti ibẹrẹ owo akọkọ ti gangsta rap, ti a ti dinku ni ero-akọọlẹ akọkọ si ọna kukuru fun eewu, osi, ati ibinu ọkunrin alawodudu. Idinku yẹn nigbagbogbo jẹ irọ ti aisi. Compton tun jẹ ilu ti awọn ile-ijọsin, ti awọn idile ti awọn iran, ti awọn olupilẹṣẹ agbegbe ati awọn oniṣowo kekere, ti awọn ọmọde ti nṣe iṣẹ-ile wọn lori tabili ibi-ounjẹ nigba ti opopona ita n gbe ariwo rẹ ti o nipọn. Lamar dagba laarin gbogbo itakora yẹn, ati pe ọgbọn rẹ ni kiko rẹ lati yanju eyikeyi iṣoro ni ẹtan.

Awón oríkí àkọ́kọ́ rẹ̀ tí ó ṣe àmì sí ní ọdún 2012, *good kid, m.A.A.d city*, ṣì jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn awo-orin rap tí ó ní ìmọ̀-ẹ̀rín nínú àwọn gbajumọ̀ ní ọ̀rúndún yìí. Tí a ṣètò rẹ̀ bí ìtàn-ọ̀rọ̀ tí ó ṣàpèjúwe ọ̀jọ́ kan ní ìgbèsí àwọn òdódé ní Compton, ó lò àwọn awo-orin náà bí àwọn ònkọ̀wè t’ó dára jùlọ ṣe ńlo àwọn orí-ọ̀rọ̀: kì í ṣe àpótí fún àwọn n̄kan tí ó yà sọ́tọ̀, ṣùgbọ́n bí àwọn àayè ìtábọ́ nínú ààyè tí ó ń kó èrò-ìmọ̀larà jọ. Àyọ̀ àwọn ìṣèdá òrìn náà sì mú kí ìtàn-ọ̀rọ̀ náà léró. Dr. Dre àti àwọn alábàṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ tí ó ń yipadà ṣe agbegà àyọ̀ orin tí ó ní ìlù àti ìdídí̀ sípòi, tí ó di àgbàlagbà nínú ìgbàtí wọ́n ń gbé ohùn Lamar lári, tí wọ́n ń dá olùgbọ́ náà pón nínú àwọn àgbègbè gégé bí àkọ́pà irin-ajò náà ṣe jẹ́ tí a kò lè sàló. O ò gbọ́ ìgbàtí awo-orin yìí ní àyè ìtùtú. Ó fà ọ́ wọ inú ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, ó mu ọ́ wọnú ìpàdè, ó mu ọ́ wọnú àwọn àbọ́tẹ́lẹ̀.

Ohun tí *good kid* fi dá sílẹ̀, *To Pimp a Butterfly* (2015) ló wá gbòòrò síta. Bí àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ jẹ́ àwòrán ibì kan, èyí tó tẹ̀ lé e jẹ́ àwòrán ọkàn tí ibì yẹn ṣe, tí a sì fi sínú àwọn ìdààmú tí kò ṣeé ṣe ti òkìkí, ìṣòrò ẹ̀yà, àti ìkànsí ìtàn. Ní àkókò tí ẹgbẹ́ Black Lives Matter ṣẹ̀ṣẹ̀ ń gba ìfiyèsí orílẹ̀-èdè, àwo náà wá bí ohun tí ó dàbí kì í ṣe ìtújáde òwò ṣùgbọ́n ó jẹ́ àkọsílẹ̀. Jazz, funk, ọ̀rọ̀ sísọ, àti ìtàn tí ó fọ́n ká papọ̀ di ohun tí ó kọ̀ jálẹ̀ gbígbọ́ tí ó rọrùn, tí ó sì béèrè fún ìkopa tó gbóná. Àwọn alárìíwí fi wé Marvin Gaye àti Curtis Mayfield, àti pé àwọn ìfiwé yẹn kò jẹ́ àṣìṣe, ṣùgbọ́n wọn kò tó. Lamar ń ṣe ohun tí àwọn aṣáájú-ọ̀nà yẹn kò le ṣe, nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìwọ̀n àkójọpọ̀ ohun gbogbo tí ó tẹ̀lé wọn.

Ipa aṣa ti *To Pimp a Butterfly* ṣe jẹ́ ohun tí a lè wọn ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà tí ó ju nọ́ńbà sísàn tàbí àwo àmì-ẹ̀yẹ lọ. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ kọ́léèjì ni a tún ṣe ní àyíká rẹ̀. Àwọn àjọ agbègbè ní Los Angeles lo gẹ́gẹ́ bí ìlànà ìjíròrò. Lókèèrè, ní àwọn ìlú láti London sí Lagos sí Seoul, àwọn olutẹ́tísi tí kò ní ìsopọ̀ tààrà sí Compton ri ara wọn ní lílo èdè Lamar láti sọ̀rọ̀ nípa iriri tiwọn ti ìyapa ẹ̀yà, ipá ọlọ́pàá, àti ibajẹ́ ọkàn pàtó ti wíwá kí wọn ṣe ìwa ọ̀wọ̀ nínú ètò tí a ṣe láti yọ ọ́ kùrò láìka ohun tí o ṣe. Ìgbàgbọ́ àwo náà kì í ṣe àjèjì. Ó jẹ́ àbájáde tààrà ti kíkọ̀ Lamar láti jẹ́ kí àdírí rẹ̀ ṣe ìfòye nípasẹ̀ ìtùnú àbọ̀rọ̀dó gbogbo. Ó dúró ní Compton paapaa nígbà tí Compton di gbogbo ayé.

Awọn gbòngbò àdúgbò, pẹlu àwọn òṣèlú àdúgbò, ẹ̀bí ìjọ, àti òjìjì gígùn ti àjàkálẹ̀-àrùn kírákì tí ó bo àwùjò rẹ̀, ni ó jẹ kóòdù àkọ́kọ́. Èyí yẹ kí a tẹnu mọ́ ọ nítorí pé àwọn oṣere láti àwùjò tí a ti yà sọ́tọ̀ máa ń dojú kọ ìṣòro láti kọjá àbínibí wọn, láti di ẹni tí àwọn jàǹgbọ̀n le mọ̀ nípa fífi àwọn àkóónú pàtàkì wọn pamọ́. Lamar ti kọ ìbánáwọ́ yẹn nígbà gbogbo. Ilu Compton nínú orin rẹ̀ kìí ṣe ohun abẹ́lẹ̀. Ó jẹ àríyànjiyàn.

Lilo ọrọ rẹ̀ ti awọn ọ̀rọ̀ ti o ni wiwu gẹgẹbi ohun èlò ti o gbẹkẹle ipo iwa, kii ṣe ami orin alafẹ́fẹ́, fi àwọn olugbo ti kii ṣe alawọ dúdú si idamu iṣelọpọ ti ọpọlọpọ wọn ko tii ni iriri lati inu ege orin kan. Boya gbogbo olugbo lo ṣe idarudapọ yẹn ni ọna iṣelọpọ jẹ ibeere lọtọ. Ohun tí o ṣe pataki ni pe orin náà ṣẹda awọn ipo fun iṣiro, eyiti o ju ọpọlọpọ awọn iṣẹ ọna lọ.

*DAMN.* (2017) yipada sí ohun tí ó jẹ́ ti ara ẹni àti kíkún, ó fi ìwọ̀n àǹfààní *Butterfly* pààrọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí a kọ́ pẹ̀lú ìlànà tí ó dá lórí àṣà, ẹ̀bi, àti iye owó fíhàn. Pulitzer Prize rẹ̀, èyí tí a fún akọrin tí kì í ṣe classical tàbí jazz lákọ̀ọ́kọ́, jẹ́ àmì àṣà àgbáyé, ṣùgbọ́n ó tún ní ìtumọ̀ ẹ̀gàn tí Lamar fúnra rẹ̀ yóò gbádùn: àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tí wọ́n ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láti sọ pé rap kì í ṣe ọnà orin, wọ́n dé pẹ́, tí ẹ̀mí wọn sì ń yára, láti kéde pé ọ̀kan lára àwọn tí ń ṣe iṣẹ́ rẹ̀ jẹ́ olóye.

Ohun ti Pulitzer ko le gba ni kikun, ati ohun ti ko si ẹ̀bùn kan ṣoṣo ti o le gba, ni ipa akopọ ti iṣẹ Lamar lori bi iran kan ṣe oye ibatan laarin aaye ati idanimọ. O ti fi han, pẹlu iwọn diẹ sii ati ẹwa diẹ sii ju ẹnikẹni ti o n ṣiṣẹ ni eyikeyi ọna, pe agbegbe ati gbogbo agbaye kii ṣe alatako. Wọn jẹ iṣipopada kanna ti a wo lati awọn ijinna oriṣiriṣi.